Nie klikaj w ciemno. UOKiK ostrzega przed cyfrowymi pułapkami w internecie

Zakupy online są szybkie i wygodne, ale nie zawsze tak przejrzyste, jak się wydaje. Z okazji Światowego Dnia Konsumenta Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przypomina o tzw. „dark patterns”, czyli trikach stosowanych na stronach internetowych i w aplikacjach, które mogą wpływać na decyzje użytkowników.

Cyfrowe pułapki w internecie

Internetowe sklepy i aplikacje coraz częściej projektowane są tak, aby przyciągać uwagę użytkowników i przyspieszać ich decyzje zakupowe. Niektóre rozwiązania mogą jednak utrudniać świadomy wybór. Chodzi o tzw. dark patterns, czyli techniki projektowania interfejsów, które mogą skłaniać użytkowników do określonych działań – na przykład kliknięcia w wyróżniony przycisk, zaakceptowania dodatkowej usługi czy wyboru opcji ustawionej domyślnie.

– Z okazji Światowego Dnia Konsumenta życzę, aby za każdym naszym kliknięciem stała spokojna, świadoma decyzja. Dziś walka toczy się nie tylko o nasze pieniądze, ale też o uwagę, czas i dane osobowe. Niektóre strony internetowe i aplikacje są projektowane tak, by przyspieszać wybór, utrudniać odmowę i odwracać uwagę od ważnych informacji. Dlatego zatrzymajmy się na chwilę, uważnie spójrzmy na ekran i zadajmy sobie proste pytanie: czy naprawdę wybieram samodzielnie? Im większa świadomość, tym trudniej nami sterować – mówi Prezes UOKiK Tomasz Chróstny

Dodatkowe opłaty i presja czasu

Jak wskazuje UOKiK, najczęstsze cyfrowe pułapki pojawiają się m.in. podczas zakupów internetowych. Mogą to być:

• dodatkowe usługi automatycznie dodawane do koszyka,
• dopłaty pojawiające się dopiero na końcu procesu zakupowego,
• subskrypcje łatwe do włączenia, ale trudne do wyłączenia,
• komunikaty wywołujące presję czasu, np. liczniki odliczające czas promocji,
• informacje sugerujące ograniczoną dostępność produktu.

Takie elementy mogą sprawiać wrażenie, że trzeba podjąć decyzję natychmiast, nawet jeśli w rzeczywistości nie ma takiej potrzeby.

Poradnik dla konsumentów

Z okazji Światowego Dnia Konsumenta, który obchodzony jest 15 marca, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przygotował poradnik „Nie klikaj w ciemno! Od perswazji do dark patterns”. Publikacja pokazuje najczęstsze techniki stosowane w sieci oraz podpowiada, jak ich unikać. Eksperci radzą m.in.:

• dokładnie sprawdzać pełne koszty przed płatnością,
• czytać informacje przy domyślnie zaznaczonych opcjach,
• porównywać oferty,
• nie podejmować decyzji wyłącznie pod presją czasu.

Jak podkreśla UOKiK, czasem wystarczy chwila zastanowienia, aby uniknąć niepotrzebnego wydatku lub niechcianej zgody.